بر اساس مقررات قانونی، هرگاه فردی برای دفاع از جان، مال، ناموس، آزادی یا حیثیت خود یا دیگری در برابر خطر یا تجاوزی فعلی یا قریب‌الوقوع دست به اقدامی بزند که در شرایط عادی جرم تلقی می‌شود، در صورت تحقق شرایط خاص، از مجازات معاف خواهد بود. این قاعده، یکی از اصول بنیادین در حقوق کیفری است که بر ضرورت حمایت از حق دفاع مشروع تأکید دارد.

«دفاع مشروع» از جمله «عوامل موجهه» جرم به شمار می‌رود.

عوامل موجهه عواملی هستند که با زایل کردن «عنصر قانونی جرم» باعث «مباح» شدن عمل ارتکابی می‌شوند. در نتیجه احراز این عوامل در مرحله تحقیقات مقدماتی، «قرار منع تعقیب» و در مرحله رسیدگی «حکم برائت» صادر می‌شود.

عوامل موجهه عبارتند از امر آمر قانونی، دفاع مشروع، ضرورت و رضایت مجنی‌علیه در برخی موارد استثنایی.

ماده ۱۵۶ قانون مجازات اسلامی در باره دفاع مشروع مقرر داشته است: «هرگاه فردی در مقام دفاع از نفس، عرض، ناموس، مال یا آزادی تن خود یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز یا خطر فعلی یا قریب الوقوع با رعایت مراحل دفاع مرتکب رفتاری شود که طبق قانون جرم محسوب می‌شود، در صورت اجتماع شرایط زیر مجازات نمی‌شود:

الف ـ رفتار ارتکابی برای دفع تجاوز یا خطر ضرورت داشته باشد.

ب ـ دفاع مستند به قرائن معقول یا خوف عقلایی باشد.

پ ـ خطر و تجاوز به سبب اقدام آگاهانه یا تجاوز خود فرد و دفاع دیگری صورت نگرفته باشد.

ت ـ توسل به قوای دولتی بدون فوت وقت عملاً ممکن نباشد یا مداخله آنان در دفع تجاوز و خطر مؤثر واقع نشود.

برای مشاهده متن کامل به ادامه مطلب مراجعه کنید.